Кирүү

Кой жөнүндө маалымат

Кой - ача туяктуулар отрядынын көңдөй мүйүздүүлөр тукумуна кирүүчү кепшөөчү мал; кой биздин заманга чейин 8 миң жылдай илгери колго үйрөтүлгөн жапайы тоо коюнан (муфлон менен аркардан) чыккан. Чоң койдун 32 тиши (үстүнкү жана астыңкы жаагында 12ден азуу тиштери, астыңкы жаагында дагы 8 маңдай тиши) бар. Койдун бийиктиги 55-100, узундугу 60-110 сантиметр.

Кочкорунун тирүүлөй салмагы 60-180, соолугунуку 30-100 килограмм. Койдун көпчүлүк породаларынын кочкорлору чагарак мүйүздүү, соолуктары мүйүзсүз, өңү кара, кызыл, боз, көпчүлүгү ак болот. Уяң жана чала уяң жүндүү койлор көбүнчө ак болот. Кой 14-15 жыл жашап, соолугу 14-18 айда кочкорго кошулат. Козуну 145-155 күн көтөрөт. Көпчүлүгү жалкы, кээси эгиз (3 тү туугандары да болот), ал эми роман кою 5 ке чейин козу тууйт. Ар жүз тубар соолуктан 100-120 (роман коюнан 200-250) козу алынат. Жаңы туулган козулардын салмагы 3- 5 килограмм, 4 жашка чейин чоңоёт.

Уяң жүндүү кой жүнүнүн узундугу 5-9 сантиметр, чала уяң жүндүүнүкү 40 сантиметрге чейин, кылчык жүндүүсүнүкү 10-15 сантиметр. Уяң жүндүү койдон жылына 8-10 килограмм (эң көбү 31,7 килограммга жеткен), чала уяң жүндүүсүнөн 3-6 килограмм, кылчык жүндүүсүнөн 1-4 килограмм жүн кыркылып алынат. Жууп-тазалагандан кийин уяң жүндөн 50-65%, кылчык жүндөн 55-75% таза жүн алынат. Уяң жана чала уяң жүндүү кой жылына 1 жолу (жазында), кылчык жүндүүлөрү 2 жолу (жазында жана күзүндө) кыркылат. 5-7 айлык козуларынын союлгандагы салмагы 18-22 килограмм.

Соолуктары байыганга чейин 50-200 килограмм, кээ бир породаларыныкы 1000 килограммга чейин [мисалы, остфрисланд породасынын соолугу (Нидерланд) сүт берет. Койдун негизги тоюттары: табигый жана эгилме жайыт чөптөрү, саман, силос, жем жана башка. Кой эрте жаздан кеч күзгө чейин, ал эми кар аз түшкөн жылуу аймактарда жыл бою жайытта багылат. Ар кандай шартка (ысык, суук, бийиктик жана башка) байымдуу. Кой бардык өлкөлөрдө багылат.

Ой-пикирлер